yIGF កម្ពុជា Close

ការ​យល់​ដឹង​របស់​ក្រុមការងារ​អូ​ឌី​ស៊ី​ពី​កម្មវិធី The Asia Pacific School on Internet Governance (APSIG) ២០២៣

APSIG គឺជាការបំពេញបន្ថែមនៃការកសាងសមត្ថភាពរបស់កម្មវិធី The​ Asia​ Pacific​ Internet​ Governance​ Academy​ ២០២៣​ (APIGA​)​ រួមទាំង ជាសាលាអភិបាលកិច្ច​អ៊ីនធឺណិត ក្នុងតំបន់ដែលធ្វើការបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង និងការកសាងសមត្ថភាពនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

APSIG ២០២៣ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងរយៈពេលបីថ្ងៃចាប់ពីថ្ងៃទី ២៧-២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសណ្ឋាគារ Park Inn Radisson North EDSA ទីក្រុងម៉ានីល ប្រទេសហ្វីលីពីន។ ក្រុមការងាររបស់អង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ (ODC) ចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូល។APSIG បានចាប់ផ្តើមដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ក្នុង​គោលបំណង​ផ្តល់​នូវ​ចំណេះដឹង​ និង​ជំនាញ​ដល់​អ្នកចូលរួមដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បង្កើត​គោលនយោបាយ​អ៊ីនធឺណិត​ ដោយ​បង្កើត​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​ដ៏​រឹង​មាំ​ដូច​ខាងក្រោម​៖

  • ផ្សព្វផ្សាយ និងគាំទ្រសាលារៀនអភិបាលកិច្ច​អ៊ីនធឺណិត (SIGs) នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក
  • ផ្តល់សេវាកម្មបណ្តុះបណ្តាលដល់អ្នករៀបចំ និងវាគ្មិននៅ SIGs ជាតិ និងក្នុងស្រុក

ថ្ងៃសូន្យ (២៦ វិច្ឆិកា ២០២៣)

កម្មវិធី​បាន​ចាប់ផ្តើម​ជា​ផ្លូវការ​ជាមួយនឹង​ការ​ណែនាំ និង​កម្មវិធី​ស្វាគមន៍ ។ នៅថ្ងៃសូន្យនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ អ្នកចូលរួមទាំងអស់ បានស្គាល់គ្នា និងរៀនពីគ្នាទៅវិញទៅមកអំពីអភិបាលកិច្ច​អ៊ីនធឺណិត ដែលកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។

ថ្ងៃទីមួយ (២៧​ វិច្ឆិកា ២០២៣​)

កម្មវិធី​ផ្តោត​លើ ប្រវត្តិអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត និងការវិវត្តនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី តួនាទីរបស់អង្គការអន្តរជាតិ និង NRIs បច្ចេកវិទ្យាអ៊ីនធឺណិត និងស្តង់ដារសុវត្ថិភាព Flash Talk ដោយអ្នកចូលរួមទាំងអស់, Bitcoin, Blockchain និង IP Go ។ អ្នកចូលរួមទាំងអស់ត្រូវបានជូនដំណឹងនៅថ្ងៃសូន្យ ដើម្បីរៀបចំការធ្វើ Flash Talk លើប្រធានបទនៃអភិបាលកិច្ច​អ៊ីនធឺណិត នៅក្នុងប្រទេសកំណើតរបស់ពួកគេ។ ក្រុមការងារ អូ​ឌី​ស៊ី បានធ្វើបទបង្ហាញស្តីពី AI-driven learning Revolution In Cambodian Higher Education ដែលជាឯកសារស្រាវជ្រាវដែលធ្វើឡើងដោយលោក ហេង សុខឡាយ អ្នកស្រាវជ្រាវលើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត និងជាគ្រូបង្រៀននៅបណ្ឌិត្យសភាបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលកម្ពុជា។ លើសពីនោះ ក្រុមការងារ អូ​ឌី​ស៊ី ក៏បានគាំទ្រវាគ្មិនក្នុងការពន្យល់អំពី IP Go ការពិពណ៌នាអំពីសកម្មភាព ​តួនាទី​របស់​ប្រតិបត្តិ​ករ​បណ្តាញ​ និង​វិធី​ដំណើរការ​អ៊ីនធឺណិត ។

ថ្ងៃទីពីរ (២៨ វិច្ឆិកា ២០២៣​)

កម្មវិធីផ្តោតលើ ភាពងាយស្រួល និងការដាក់បញ្ចូលលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ និងបរិយាបន្ន (Accessibility and Inclusivity) សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងអនាគតនៃការងារ ការកាត់ផ្ដាច់អ៊ីនធឺណិត និងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ឧប្បត្តិហេតុសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិត (ការដើរតួ)/ សុវត្ថិភាព DNS អភិបាលកិច្ច​អ៊ីនធឺណិត និងសង្គ្រាមជំនាន់ទី ៧ ។

សកម្មភាពគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយក្នុងចំណោមសកម្មភាពជាច្រើនគឺ “លទ្ធភាពប្រើប្រាស់ និងបរិយាបន្ន ( Accessibility and Inclusivity) ” ដែលវាគ្មិនបានបង្ហាញយើងអំពីភាពងាយស្រួលនៃគេហទំព័រ។ គាត់មានបំណងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងក្នុងចំណោមអ្នកបង្កើតគេហទំព័រ ដើម្បីពិចារណាលើធាតុនានា រួមទាំងសំឡេង ការបញ្ជាដោយសំឡេង និងឧបករណ៍ដែលមានផ្សេងទៀត។ វាគ្មិនក៏បានជំរុញអ្នកបង្កើតគេហទំព័រឱ្យធ្វើតាមការណែនាំរបស់ WC3 “គោលការណ៍ណែនាំអំពីភាពងាយស្រួលនៃមាតិកាគេហទំព័រ” (Web Content Accessibility Guidelines) មានការស្នើរសុំឱ្យជនមានពិការភាពសាកល្បងគេហទំព័ររបស់ពួកគេ ដើម្បីធានាថាខ្លឹមសារដែលមាននៅលើគេហទំព័ររបស់ពួកគេអាចចូលប្រើប្រាស់បាន។ បន្ទាប់ពីផ្នែកនេះ វាគ្មិនពិភាក្សាអំពីការអនុវត្តច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិចំពោះការបិទអ៊ីនធឺណិត។

នៅក្នុងវគ្គការ​ដើរតួ​ក្នុង​ឧប្បត្តិហេតុ​តាម​ប្រព័ន្ធ​អ៊ីនធឺណិត​ ដែល​អ្នកចូលរួម​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​បែងចែក​ជា​ ៣​ ក្រុម​ធំៗ​ រួម​មាន​ក្រុម​គ្រប់គ្រង​ ក្រុមបច្ចេកទេស​ និង​ក្រុម​ច្បាប់​ដែល​ទទួលខុសត្រូវ​ក្នុង​ការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​កាន់​សាធារណជន​អំពី​ ករណី​ដែល​ Hacker​ លេច​ធ្លាយ​ទិន្នន័យ​របស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល​​។ ​ក្រុម ការងារ អូ​ឌី​ស៊ី បានដើរតួនាទីជាប្រធានក្រុមនៃក្រុមអ្នកច្បាប់ ហើយបានពន្យល់ដល់អ្នកចូលរួមដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមអ្នកច្បាប់ និងអ្វីដែលយើងត្រូវធ្វើនៅក្នុងវគ្គនេះ ហើយយើងក៏បានពិភាក្សាអំពីដំណាក់កាលដែលយើងត្រូវអនុវត្តតាម យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ផងដែរ។ សកម្មភាពទាំងនោះបានធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមដឹងពីរបៀបឆ្លើយតបទៅនឹងឧប្បត្តិហេតុបែបនេះដែលនឹងកើតឡើងនៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង។

នៅចុងបញ្ចប់នៃថ្ងៃទី ២ ក្រុមការងារ អូ​ឌី​ស៊ី ក៏បានធ្វើបទបង្ហាញអំពីវប្បធម៌កម្ពុជាដល់អ្នកចូលរួមទាំងអស់ និងធ្វើបទបង្ហាញអំពីការងាររបស់ អូ​ឌី​ស៊ី និងការចូលរួមរបស់ អូ​ឌី​ស៊ី ក្នុងការកែលម្អអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតនៅកម្ពុជា រួមទាំងកម្មវិធីវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា វេទិកាអាយស៊ីធី និងឌីជីថលកម្ពុជា និង កម្ពុជា អាយស៊ីធីខែម។​

ថ្ងៃទីបី (២៩ វិច្ឆិកា ២០២៣​)

កម្មវិធីនេះបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងផ្នែកដែលមានឈ្មោះថា Emerging ICANN អាទិភាព៖ ជុំបន្ទាប់នៃ gTLD ថ្មី និងការទទួលយកជាសកល ផលប៉ះពាល់នៃការបែងចែកអ៊ីនធឺណិតលើអនាគតនៃអ៊ីនធឺណិត។

កម្មវិធី APSIG 2023 បានបញ្ចប់ជាមួយនឹងការថ្លែងបិទដោយអ្នករៀបចំ។ អ្នកចូលរួមទាំងអស់បានផ្តល់មតិកែលម្អរបស់ពួកគេដើម្បីកែលម្អកម្មវិធី។ ​ក្រុមការងារ​របស់​អូ​ឌី​ស៊ី​ បានបង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​អ្នកចូលរួម​ផ្សេង​ទៀត​ សម្រាប់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​នា​ពេល​អនាគត​។​

បន្ទាប់​ពី​កម្មវិធី​បាន​បញ្ចប់​ គេ​រំពឹង​ថា​ ក្រុមការងារ​របស់​ អូ​ឌី​ស៊ី​ អាច​សិក្សា​ ឬ​អនុវត្ត​ ប្រសិនបើ​អាច​ធ្វើ​បាន​ មេរៀន​ពាក់ព័ន្ធ​ណាមួយ​ដែល​បាន​រៀន​ពី​ APISIG 2023 ដល់យុវជនកម្ពុជា ​ ដល់​យុវជន​កម្ពុជា​ តាម​រយៈ​ព្រឹត្តិការណ៍​ “​វេទិកា​អភិបាលកិច្ច​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណិ​ត​សម្រាប់​យុវជន​កម្ពុជា​ (Cambodia​ YIGF)”​ ដែល​គ្រោងនឹង​ រៀបចំនៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ នា​ឆ្នាំ​២០២៤​ ខាង​មុខ​នេះ។

ការយល់ដឹងពី APSIG ២០២៣ ក៏ផ្តល់នូវធាតុចូលបន្ថែម សម្រាប់ក្រុមការងារ អូ​ឌី​ស៊ី ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់វគ្គចែករំលែកបទពិសោធន៍ទាក់ទងនឹងអភិបាលកិច្ច​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណិ​ត ។ ទីពីរ វាគឺជាឱកាសដែលក្រុមការងាររបស់ អូ​ឌី​ស៊ី បានកសាងបណ្តាញ និងផ្លាស់ប្តូរយោបល់ ជាមួយ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នកជំនាញ និងសហគមន៍អភិបាលកិច្ចតាមអ៊ីនធឺណិតផ្សេងៗទៀត។

អត្ថបទទាក់ទង

សុន្ទរកថាគន្លឹះរបស់លោក ណូប៊ឺត ក្លេនក្នុងកម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជន ឆ្នាំ២០២៣៖

វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា ! សូមស្វាគមន៍អ្នកទាំងអស់គ្នា! ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់នៅដើមសុន្ទរកថាគន្លឹះរបស់ខ្ញុំ ថាតើពាក្យ \"អភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជន\" មានន័យយ៉ាងដូចម្តេច និង គោលបំណងដែលនាំឱ្យពួកយើងទាំងអស់គ្នាមកទីនេះជាមួយគ្នា។ សូមជម្រាបជូនផងដែរថា ខ្ញុំមានអាយុជិត ៩០ ឆ្នាំហើយ។ ខ្ញុំបានកើតនៅឆ្នាំ ១៩៣៤ មុនវត្តមានរបស់អ៊ីនធឺណិតទៅទៀត។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំពិតជាមានមោទនភាព ឈរនៅទីនេះនៅចំពោះមុខអ្នកទាំងអស់គ្នា ដែលជាយុវវ័យអាចកម្ម៉ង់ទិញម្ហូបអាហារ ឬ ឧបករណ៍កាត់សក់ ឬ ចិញ្ចៀនអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់អ្នក ជាមួយនឹងទូរស័ព្ទដៃនៅពេលណាក៏បាន។ ពិតជាខុសប្លែកពីមុន មែន។ កិច្ចការនេះហាក់ដូចជាសាមញ្ញនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ៖ ខ្ញុំគ្រាន់តែវាយពាក្យ IGF ទៅក្នុងGoogle បន្ទាប់មកយើងមានចម្លើយរួចមកហើយ៖ វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា គឺជាវេទិកាពហុភាគីសកលដែលសម្របសម្រួលការពិភាក្សាអំពីបញ្ហាគោលនយោបាយសាធារណៈទាក់ទងនឹងអ៊ីនធឺណិត។ តើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងមានភាពច្បាស់លាស់ហើយឬនៅ? ប្រហែល​មិន​ដូច្នោះ​នោះទេ យើង​គួរ​ពិនិត្យ​មើល​​ពាក្យម្តងមួយ ៗ ។ ហើយការប្រជុំរបស់យើងគឺមានលក្ខណៈពិសេសៈ ដោយចាប់ផ្តើមពីពាក្យ \"យុវជន\"។ យើងមិនចាំបាច់ កំណត់ពាក្យនេះទេ ព្រោះនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសខាងដើមសម្រាប់កិច្ចប្រជុំនេះ ពាក្យនេះត្រូវបានកំណត់រួចមកហើយដោយ\"យុវជន\" មានន័យថា \"មនុស្សចាប់ពីអាយុ ១៨ ដល់ ៣៥ឆ្នាំ\"។ ចុះចំណែកពាក្យបន្ទាប់: \"វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត \"? ចូរចាប់ផ្តើមជាមួយ \"I\" ហើយកំណត់ពាក្យ \"GF\" នៅពេលក្រោយ។ \"I\" តំណាងឱ្យអ៊ីនធឺណិត។ សព្វថ្ងៃនេះ យើងទាំងអស់គ្នាមានគំនិតមួយអំពីអ៊ីនធឺណែត ដោយយើងប្រើប្រាស់វាជារៀងរាល់ថ្ងៃ យើងប្រើប្រាស់វានៅលើទូរស័ព្ទដៃរបស់យើង ឬ នៅលើកុំព្យូទ័រដើម្បីទំនាក់ទំនង។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​សូម​រំលឹក​អ្នកទាំងអស់គ្នាថា នេះ​ជា​ស្ថានភាព​ថ្មី​គួរ​សមដែរ។ កាលពី​ខ្ញុំ​មកប្រទេស​កម្ពុជានៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ គឺមិនទាន់មាន​អ៊ីនធឺណិត​នៅ​កម្ពុជានោះទេ​។ មុនពេលដែលខ្ញុំមកប្រទេសកម្ពុជា ខ្ញុំនៅក្នុងចំណោម អ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតដំបូងបង្អស់នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់ដែលជាប្រទេសកំណើតរបស់ខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា ខ្ញុំបានទៅធ្វើការនៅក្រសួងកសិកម្ម ខ្ញុំមានអារម្មណ៍មិនល្អដោយសារតែអសមត្ថភាពក្នុងការទំនាក់ទំនងដូចពីមុន ដូច្នេះហើយខ្ញុំបានចាប់ផ្តើមការ ប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅចុងឆ្នាំ១៩៩៤។ ខ្ញុំត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យរៀបរាប់ពីការចាប់ផ្តើមនៃអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នៅទីនេះ  ហើយខ្ញុំគិតថាសព្វថ្ងៃនេះស្ទើរតែគ្មាននរណាម្នាក់អាចស្រមៃថាតើវាលំបាកប៉ុណ្ណានោះទេ។ បន្ទាប់​ពី​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​អឺរ៉ុប ខ្ញុំ​បាន​ទទួល​កម្មវិធីកំព្យូទ័រ​មួយ​ចំនួន។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ភ្នំពេញមិនមាន​ចរន្ត​អគ្គិសនី​នោះទេ។ អគ្គិសនីបាន​ដាច់​ស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃ។ ដើម្បីឱ្យមានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់សម្រាប់កុំព្យួទ័រយួរដៃរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំបានទិញអាគុយឡានជប៉ុន ២៤ វ៉ុល ហើយខ្ញុំបានសាកវា (ពេលមានអគ្គីសនី) ជាមួយឆ្នាំងសាករបស់ប្រទេសថៃ ហើយមិត្តជនជាតិអាមេរិចរបស់ខ្ញុំម្នាក់បាននាំចូល អាំងវឺរទ័រ (inverter) ដើម្បីប្តូរពី២៤ វ៉ុល (ចរន្តផ្ទាល់) ទៅជាចរន្តឆ្លាស់ ប៉ុន្តែវាមានកម្លាំង ១១០ វ៉ុល ដោយសារវាជា អាំងវឺរទ័រ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដូច្នេះខ្ញុំក៏ទិញ ម៉ាស៊ីនបំលែងរបស់ប្រទេសវៀតណាម។ នោះជាផ្នែកដែលបរិយាយអំពីគ្រឿងបង្គុំរបស់កំព្យូទ័រ។ ប៉ុន្តែក៏នៅមានផ្នែកកម្មវិធីកំព្យូទ័រផងដែរ។ ហើយបន្ទាប់មកជាការប្រើប្រាស់ជាអក្សរខ្មែរ។ ចំពោះកម្មវិធីកំព្យូទ័រ ដំបូងឡើយ យោធាសហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្កើតវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ទំនាក់ទំនងតាមកុំព្យូទ័រ។ បន្ទាប់មក មនុស្សនៅសាកលវិទ្យាល័យផ្សេងៗ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃអ៊ីនធឺណិត។ ពួកគេបានបង្កើតប្រព័ន្ធអាសយដ្ឋាន ហើយក្រោយមកក៏មានមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀតចូលរួមផងដែរ។ លោក Jon Postel សាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វ័រញ៉ា បានបង្កើតប្រព័ន្ធអាសយដ្ឋានដែលគ្រប់គ្នាត្រូវប្រើប្រាស់ដើម្បីអាចទំនាក់ទំនងបាន ដោយប្រើ លេខកូដប្រទេសដែលមានពីរអក្សរ (ឧទាហរណ៍ \"kh\" សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា) និងឋានានុក្រមខាងក្រោមដូចជា \"com\" \"edu\" \"gov\" ជាដើម។ ខ្ញុំបាន ទាក់ទងលោកសាស្ត្រាចារ្យ Jon Postel ហើយគាត់បានឱ្យខ្ញុំនូវលេខកូដសម្រាប់ប្រទេសខ្មែរ \"kh\" និងការណែនាំអំពីរបៀបផ្តល់អាសយដ្ឋានដល់បុគ្គល និងស្ថាប័ននានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក ខ្ញុំបានប្រគល់របស់ទាំងនេះទៅឱ្យក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍។ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋក៏ចង់ប្រើអក្សរខ្មែរនៅលើកុំព្យូទ័រផងដែរ។ ខ្ញុំបានរកឃើញថា មនុស្ស ៨ នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅបរទេស ដូចជា ប្រទេសបារាំង អូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងអាល្លឺម៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធពុម្ពអក្សរខ្មែរ។ ប៉ុន្តែអ្នកអាចទំនាក់ទំនងបាន លុះត្រាតែអ្នកផ្ញើ និងអ្នកទទួលប្រើប្រព័ន្ធតែមួយ។ ក្រោយ​មក​ខ្ញុំ​បាន​រក​ឃើញ​ថា ​មាន​ប្រព័ន្ធ​ពុម្ព​អក្សរ​ខ្មែរ​ចំនួន ២៣ ផ្សេងៗ​គ្នា​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដែលមានភាព​រញ៉េរញ៉ៃ ​ហើយវាបាន​រារាំងក្នុងការ​ទំនាក់​ទំនងឱ្យបានទូលំទូលាយ។ បន្ទាប់មកមិត្តម្នាក់របស់ខ្ញុំ លោកសាស្រ្តាចារ្យ TAN Tin Wee នៅសាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរីបានស្នើថាយើងគួរតែប្រើយូនីកូដ។ យូនីកូដ គឺជាការរៀបចំជាអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើតអក្សរ កុំព្យូទ័រសម្រាប់អក្សរទាំងអស់នៅលើ ពិភពលោក។ ប៉ុន្តែ​អក្សរ​ខ្មែរ​មិន​ទាន់​បានកំណត់​នៅ​ឡើយ​ទេ។ ជាមួយនឹងសាស្ត្រាចារ្យជនជាតិជប៉ុនម្នាក់ និងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាពីរនាក់ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន អក្សរខ្មែរត្រូវបានចាប់ផ្តើម កំណត់ជាយូនីកូដ ប៉ុន្តែអ្នកដែលបានកំណត់ពុម្ពអក្សរខ្មែររបស់គេរួចមកហើយ និងបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា បានប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់យូនីកូដ  ដោយសារផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន និងមួយផ្នែកទៀតក៏ជាការគាំទ្រដោយអ្នកដែលមានអំណាចនយោបាយផងដែរ។ ជាសំណាងល្អ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ អាន ក្រុមការងារស្តីពីពុម្ពអក្សរខ្មែរត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយពុម្ពអក្សរយូនីកូដខ្មែរបានក្លាយជាពុម្ពអក្សរផ្លូវការសម្រាប់សរសេរជាភាសាខ្មែរ។ ដូច្នេះហើយ ទីបំផុត កុំព្យូទ័រត្រូវបានប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ទំនាក់ទំនងក្នុង និងពីប្រទេសកម្ពុជាបាន ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់បានតាមរយៈអ៊ីមែលតែប៉ុណ្ណោះ ក្នុងអំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូង បន្ទាប់មក World Wide Web ដែលមានក្រាហ្វិក/រូបភាព និងខ្លឹមសារល្អិតល្អន់ បានចាប់ផ្តើមមានវត្តមាន ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក។ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍអ៊ីនធឺណិត និងលទ្ធភាពថ្មីៗជាច្រើនបានកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយយកមកនូវការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងសង្គមជាច្រើន ដោយសារតែមានព័ត៌មានយ៉ាងច្រើន និងលទ្ធភាពចែករំលែកបាននៅទូទាំងពិភពលោក។ វាហាក់ដូចជាសម័យកាលថ្មីនៃប្រវត្តិសាស្ត្របានចាប់ផ្តើមដោយក្តីសង្ឃឹម ប៉ុន្តែក៏មានការព្រួយបារម្ភផងដែរ។ ដើម្បីស្វែងរកភាពច្បាស់លាស់មួយចំនួននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍដ៏វឹកវរទាំងនេះ អង្គការសហប្រជាជាតិបានផ្តួចផ្តើមគំនិតបង្កើតវេទិកាមួយដើម្បីពិភាក្សាអំពីស្ថានភាពនេះ។ ការផ្តួចផ្តើមនេះចេញជា សន្និសិទមិនត្រឹមតែមួយ នោះទេ តែជាសន្និសីទធំៗចំនួនពីររួមមាន \"កិច្ចប្រជុំកំពូលពិភពលោកស្តីពីសង្គមព័ត៌មាន\" ដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស នៅឆ្នាំ២០០៣ និងនៅទីក្រុងTunis រដ្ឋធានីនៃប្រទេសទុយនេស៊ីនៅឆ្នាំ២០០៥។ \"កិច្ចប្រជុំកំពូលពិភពលោកស្តីពីសង្គមព័ត៌មាន\" ដែល ហៅកាត់ថា \"WSIS\" ជាកិច្ចប្រជុំកំពូលដែលបែងចែកជាពីរដំណាក់កាលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីព័ត៌មាន ការទំនាក់ទំនង។ បើនិយាយក្នុងន័យទូលំទូលាយគឺការផ្តោតទៅលើសង្គមព័ត៌មានតែម្តង។ គោលបំណងសំខាន់មួយនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលគឺដើម្បីផ្សារភ្ជាប់វិសមភាពឌីជីថលសកល ដែលមានគម្លាតរវាងប្រទេសអ្នកមាន និងប្រទេសក្រីក្រ ក្នុងការទទួលបាន និងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល តាមរយៈការបង្កើនលទ្ធភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ នៅក្នុងបរិបទនេះ ដោយការចូលរួមរបស់ខ្ញុំក្នុងការបង្កើតការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតដំបូងពីប្រទេសកម្ពុជា  ដែល  ដែលសមាគមនៃអតីតអាណានិគមបារាំង និងប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (FRANCOPHONIE)  បានឧបត្ថម្ភឱ្យខ្ញុំចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងពីរនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ និងទីក្រុងTunis ដែលមានអ្នកចូលរួមរាប់ពាន់នាក់។ មិនមែនជារឿងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ ដែលតែងតែមានគំនិតខុសគ្នាជាច្រើន ជាពិសេសលើការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិត ដោយពេលខ្លះ ការរៀបចំសន្និសិទទាំងនេះ ទទួលបានភាពបរាជ័យក៏អាចថាបានដែរ។ ប៉ុន្តែ ទីបំផុត​មានការយល់ព្រមឱ្យប្រគល់ ការគ្រប់គ្រងអាសយដ្ឋានអ៊ីនធឺណិត ឧទាហរណ៍ ដូចជា ឈ្មោះប្រទេសដូចជា \"kh\" សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា - និងរចនាសម្ព័ន្ធរងនៃអាសយដ្ឋានអ៊ីនធឺណិតដូចជា \"com\": \"edu\"-\"gov\" ឱ្យស្ថិតនៅក្រោម ការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ថាប័ន នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ICANN  \" Internet Corporation for Assigned Names and Numbers \" ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដើម្បីជៀសវាងការបែកបាក់ដ៏ធំមួយ។ ដោយមានការសម្របសម្រួល ក៏មានកិច្ចព្រមព្រៀងមួយផងដែរ ដើម្បីបង្កើត \"វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតអន្តរជាតិ (IGF) ជាមួយនឹងការពិគ្រោះយោបល់សុទ្ធសាធ ដែលមិនមានគោលបំនងក្នុងការគ្រប់គ្រងនោះទេ។ កិច្ចប្រជុំកំពូល ត្រូវបានរំខាន ដោយមានការរិះគន់រដ្ឋាភិបាលទុយនីស៊ីដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការវាយប្រហារលើអ្នកកាសែត និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សប៉ុន្មានថ្ងៃមុន កម្មវិធី។ រដ្ឋាភិបាលទុយនីស៊ីបានព្យាយាមរារាំងសម័យប្រជុំ ដែលបានគ្រោងទុកមួយ ក្រោមចំណងជើងថា \"ការបញ្ចេញមតិក្រោមការគាបសង្កត់\"។ ចាប់តាំងពីព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើង អ្នករាយការណ៍ជនជាតិបារាំងម្នាក់លោក Robert Ménard ដែលជាប្រធាន \"អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន\" ត្រូវបានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលប្រទេសទុយនីស៊ីសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលដំណាក់កាលទីពីរ។ អ្នកកាសែតបារាំងម្នាក់ដែលបម្រើការងារឱ្យកាសែត \" Libération \" ត្រូវបានចាក់ និងវាយដោយជនមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណម្នាក់ បន្ទាប់ពីគាត់បានរាយការណ៍អំពីអ្នកតវ៉ាសិទ្ធិមនុស្សក្នុងតំបន់។ នាវិកទូរទស្សន៍បែលហ្ស៊ិកម្នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យប្រគល់វីដេអូរបស់ពួកប្រឆាំងទុយនីស៊ី។ អ្នក​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​ត្រូវ​បាន​រារាំង​មិន​ឲ្យ​រៀបចំ​កិច្ច​ប្រជុំ​ជាមួយ​ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល​អន្តរជាតិ។ ទោះ​ជាយ៉ាងណាក៏ដោយ \"កិច្ចប្រជុំកំពូលពិភពលោកស្តីពីសង្គមព័ត៌មាន\" នៅប្រទេសទុយនីស៊ីបានបញ្ចប់ដោយ វិជ្ជមាន ។ ការបង្កើតវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការដោយអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ កិច្ចប្រជុំលើកដំបូងបានប្រារព្ធឡើងនៅចុងឆ្នាំ២០០៦ ហើយបន្ទាប់មកក៏មានការប្រារព្ធកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំផងដែរ។ តើយើងអាចពិពណ៌នាអំពីទស្សនទានសំខាន់បំផុតដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងទុយនីសបានយ៉ាងដូចម្តេច? កិច្ចប្រជុំនេះ ជារចនាសម្ព័ន្ធពហុភាគីនៃវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត។ វាគឺជាគំរូ \"ត្រីភាគី\" ដែលជាលទ្ធផលនៃ \"កិច្ចប្រជុំកំពូលពិភពលោកស្តីពីសង្គមព័ត៌មាន\" ។ ប្រយោគនេះមាននៅក្នុងកថាខ័ណ្ឌទី៣៥ នៃលទ្ធផលកិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងទុយនីស៖ \"យើងបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា ការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិត រួមបញ្ចូលទាំងបញ្ហាបច្ចេកទេស និងគោលនយោបាយសាធារណៈ ហើយគួរតែមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ រួមទាំង ស្ថាប័នអន្តររដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នអន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធ។ ក្នុងន័យនេះ កិច្ចការនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា៖ \"អាជ្ញាធរគោលនយោបាយសម្រាប់បញ្ហាគោលនយោបាយសាធារណៈដែលទាក់ទងនឹងអ៊ីនធឺណិតគឺជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋ។ ពួកគេមានសិទ្ធិ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះបញ្ហាគោលនយោបាយសាធារណៈទាក់ទងនឹងអ៊ីនធឺណិតអន្តរជាតិ។ “វិស័យឯកជន (សំដៅទៅលើក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាជាពិសេស) មាន និងគួរតែបន្តតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍអ៊ីនធឺណិត ទាំងផ្នែកបច្ចេកទេស និងសេដ្ឋកិច្ច។ «សង្គមស៊ីវិលក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់លើបញ្ហាអ៊ីនធឺណិត ជាពិសេសនៅកម្រិតសហគមន៍ ហើយគួរតែបន្តអនុវត្តតួនាទីនេះ»។ ឯកសារផ្លូវការនេះទទួលស្គាល់រដ្ឋ វិស័យឯកជន និងសង្គមស៊ីវិល ហើយ ហៅថាជាក្រុម \"ភាគីពាក់ព័ន្ធ\"។ នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធត្រីភាគី នេះ មានការពន្យល់បន្ថែមមួយចំនួនផងដែរថា៖ យើងទទួលស្គាល់ការរួមចំណែកដ៏មានតម្លៃដោយសហគមន៍សិក្សា និងបច្ចេកទេសជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងនោះដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងកថាខណ្ឌទី៣៥ ចំពោះការវិវត្ត ដំណើរការ និងការអភិវឌ្ឍអ៊ីនធឺណិត។ ដូច្នេះ ជាលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំនៅប្រទេសទុយនីស វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតត្រូវបានបង្កើតឡើង។ វាជា \"វេទិកា\" ប៉ុន្តែតើអ្វីជាវេទិកា? វេទិកាគឺជាកិច្ចប្រជុំមួយដែលគំនិត និងទស្សនៈលើបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយអាចត្រូវបានជជែកពិភាក្សា ។  \"យើងសង្ឃឹមថាទំព័រទាំងនេះដើរតួជាវេទិកាសម្រាប់ការពិភាក្សា\" ។ វេទិកាមួយមិន កំណត់លទ្ធផលនិងមិនមែនជាដំណោះស្រាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាពិពណ៌នាអំពីវិធីឆ្ពោះទៅរកដំណោះស្រាយ ដែលភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងបីបង្ហាញពីចំណាប់អារម្មណ៍របស់ពួកគេ ដើម្បី ឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍជំហានបន្ទាប់រួមគ្នា។ ដូច្នេះ សូមទទួលយកតួនាទីរបស់អ្នក ក្នុងនាមយុវជនកម្ពុជា ក្នុង វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត។

បទពិសោធន៍​របស់​មល្លិកា​ជាមួយ​នឹង​កម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា (yIGF)

 វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតឆ្នាំ ២០២៣ គឺជាកម្មវិធីដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍​ដែលអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំទទួលបានការយល់ដឹងបន្ថែមអំពី \'អភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត\' ការពង្រឹងជំនាញទន់របស់ខ្ញុំ និងឱកាសដ៏មានតម្លៃ ដើម្បីភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្សដែលមានគំនិតដូចគ្នា និងការទៅ​ទស្សនាប្រទេស​ក្នុងក្តីស្រមៃរបស់ខ្ញុំ។ខ្ញុំឈ្មោះ មាស មល្លិកា អាយុ ២២ ឆ្នាំ ជានិស្សិតកំពុង​សិក្សា​ជំនាញផ្នែកសហគ្រិនភាព និងនវានុវត្តន៍នៅសកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិ (NUM IC) និងអ្នករាយការណ៍វ័យ​ក្មេង​នៅគីរីប៉ុស្តិ៍ (Kiripost) ហើយក៏ជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ yIGF របស់កម្ពុជាផងដែរ។របៀបដែលខ្ញុំចូលរួម​ក្នុងកម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុវជនកម្ពុជា yIGFនៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ខ្ញុំត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យចូលរួមជាគណៈកម្មាធិការរៀបចំវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត យុវជនកម្ពុជា​ (yIGF) ឆ្នាំ ២០២៣។ វាជាពេលវេលាដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល និងរំភើបមួយដែលបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃគណៈកម្មាធិការ yIGF កម្ពុជា ដើម្បីរៀបចំវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត ដំបូងបង្អស់នៅកម្ពុជាដែល​កម្មវិធីនេះ​ធ្លាប់បានត្រូវប្រារព្ធនៅជុំវិញពិភពលោក ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។បន្ទាប់​មក ខ្ញុំ​បាន​ជួប​គណៈកម្មាធិកា​រ​រៀបចំ​ទាំង​មូល​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​ចាប់​ផ្តើម​នៅ​ អង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ ។ ចំណេះដឹងផ្នែកឌីជីថល និងអ៊ីនធឺណិត កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយយុវជនចាំបាច់ត្រូវមានការយល់ដឹងកាន់តែច្រើនអំពីចំណេះដឹង ឌីជីថល និងគោលនយោបាយទាក់ទងនឹងអ៊ីនធឺណិត សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង និងសង្គម។ ខ្ញុំរីករាយណាស់ដែលបានស្គាល់ក្រុមយុវជននៅទីនោះ។ យើង​មាន​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​ជាមួយ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​តាម​រយៈ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​សង្គម​ផង​ដែរ។  សម្រាប់ការរៀបចំyIGF ត្រូវបានចែងចែកជាក្រុមគណៈកម្មាធិការសំខាន់ៗចំនួនបី។រួមមានគណៈកម្មាធិការកម្មវិធី  គណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនង និងគណៈកម្មាធិការរដ្ឋបាល។ ខ្ញុំរីករាយ និងសាទរក្នុងការក្លាយជាផ្នែកមួយនៃគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនង yIGF ខ្ញុំបានធ្វើការជាមួយសមាជិកក្រុមដែលមានគំនិតដូចគ្នា។ តួនាទីរបស់ខ្ញុំគឺសរសេរអត្ថបទប្លក់អំពីប្រធានបទទាក់ទងនឹងអ៊ីនធឺណិតដោយផ្តោតលើទិដ្ឋភាពប្រទេសកម្ពុជា។ តាមរយៈបទពិសោធន៏ទាំង​នេះខ្ញុំ​បាន​ស្វែងយល់​ពី​អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​ជាច្រើន​អំពី​ការប្រើប្រាស់​អ៊ីនធឺណិត ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។បទពិសោធន៍ជជែកពិភាក្សាដំបូងរបស់ខ្ញុំខ្ញុំ​បាន​ឆ្លង​កាត់​ការ​ប្រកួត​និយាយ​ជា​សាធារណៈ​ជាច្រើន​តាំង​ពី​ខ្ញុំ​រៀន​នៅ​វិទ្យាល័យ។ កាន់តែ​ភ័យ​ខ្លាច ខ្ញុំ​កាន់តែ​ហ៊ាន​តតាំង​ខ្លួនឯង​ឱ្យ​ធ្វើ​រឿង​នោះ​។ ខ្ញុំជាមនុស្សដែលគិតទុកជាមុន ហើយភាគច្រើនខ្ញុំតែង​មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាចចំពោះការបញ្ចេញមតិ ជាពិសេសអំពីគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំនៅចំពោះមុខមនុស្សច្រើនកុះករ។ តាមរយៈការចូលរួមជាមួយ yIGF របស់កម្ពុជា ខ្ញុំបានប្ដេជ្ញាខ្លួនឯងឱ្យចូលរួមកិច្ចពិភាក្សាវែកញែកអំពីប្រធានបទ \"ការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិត \" ជាមួយក្រុមរបស់ខ្ញុំ។កាលពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកក្កដា គណៈកម្មាធិការវេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតកម្ពុជា (Cambodia yIGF) បានផ្តួចផ្តើមការជជែកដេញដោលជាលក្ខណៈមិត្តភាពលើកដំបូងទាក់ទងនឹងប្រធានបទអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតដើម្បីទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍យុវជន ចូលរួមពិភាក្សាឱ្យចូលរួមកិច្ចពិភាក្សាវែកញែក អំពីអ៊ីនធឺណិត ។កាលពីថ្ងៃទី ១១ ខែសីហា វេទិកាអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត កម្ពុជាបានបើកកម្មវិធីជជែកដេញដោលជាលក្ខណៈមិត្តភាពលើកទី២ បន្ទាប់ពីកម្មវិធីទីមួយបានប្រព្រឹត្តិទៅប្រកបដោយភាពជោគជ័យ។ក្នុងនាមជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ yIGF ខ្ញុំពិតជាចង់ចូលរួមក្នុងការជជែកដេញដោលលើកទីពីរ និងចូលរួមការបណ្តុះបណ្តាលអំពីរបៀបជជែកពិភាក្សា និងបញ្ចេញមតិរបស់ខ្ញុំតាមរយៈការស្រាវជ្រាវលើប្រភពផ្សេងៗជាលក្ខណៈក្រុមជាលើកដំបូងក្នុងជីវិតរបស់ខ្ញុំ។\"មតិជាច្រើនយល់ថាក្រុមហ៊ុនផ្ដល់សេវាកម្មឌីជីថលគួរតែទទួលខុសត្រូវចំពោះការការពារទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់ និងការផ្តល់គោលការណ៍ប្រើប្រាស់ប្រកបដោយតម្លាភាព\" ជាប្រធានសម្រាប់ការជជែកពិភាក្សាជាលក្ខណៈមិត្តភាពលើកទីពីរ។ កំឡុង​ពេល​នោះ​ ខ្ញុំបានរៀនពីរបៀបប្រមូលទិន្នន័យ និងព័ត៌មានបន្ថែមទៀតតាមរយៈការស្វែងរកតាមអ៊ីនធឺណិតសង្ខេបគំនិតសំខាន់ៗ ទទួលបានការយល់ដឹងថ្មីៗបន្ថែមទៀតអំពីអ្នកផ្តល់សេវាអ៊ីនធឺណិតនិងឧទាហរណ៍អំពីគោលនយោបាយទិន្នន័យ និងសេវាកម្មឌីជីថលរបស់ប្រទេសផ្សេងៗ។ ខ្ញុំក៏ចាប់អារម្មណ៍ផងដែរអំពីរបៀបដែលកម្មវិធីមួយចំនួនបានប្រើប្រាស់និងភ្ជាប់ទិន្នន័យរបស់យើងក្នុងគោលបំណងជាច្រើន វាជារឿងដែលថ្មីសម្រាប់ខ្ញុំ។ លើសពីនេះ ការជជែកវែកញែកបានជួយខ្ញុំឱ្យ ពង្រឹងជំនាញទន់របស់ខ្ញុំដូចជា ការធ្វើការងារជាក្រុម ការស្តាប់សកម្ម ការត្រិះរិះពិចារណានិងធ្វើឱ្យខ្ញុំដើរចេញពី comfort zone របស់ខ្ញុំដើម្បីបង្ហាញពីមតិរបស់ខ្ញុំ និងក្រុម អំពីប្រធានបទមួយ​នេះ​។អនុស្សាវរីយ៍ និងការយល់ដឹងជាមួយកម្មវិធី yIGF កម្ពុជានៅថ្ងៃទី ២៣ និង ២៤ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣ អង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ បានរៀបចំវេទិកាដំបូងរបស់ yIGF នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្រោមប្រធានបទ \'ការពង្រឹងសមត្ថភាពឌីជីថល៖ ធានាលទ្ធភាពទទួលបាន សុវត្ថិភាព និងឱកាសសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា\' នៅបណ្ឌិត្យសភាបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលកម្ពុជា។អ្នកចូលរួមប្រហែល ២៥០ នាក់ រួមទាំងវាគ្មិន ៣៦ នាក់មកពីបណ្តាប្រទេស​ជាច្រើន​រួម​មាន ប្រទេសជប៉ុន នេប៉ាល់ ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី កូរ៉េ ម៉ាឡេស៊ី ហុងកុង និងហ្វីលីពីន។ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្ហាញប្រធានបទរងចំនួនបី៖ ការណែនាំអំពីការគ្រប់គ្រងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) សិទ្ធិ និងទំនួលខុសត្រូវឌីជីថលតាមអ៊ីនធឺណិតនិងសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិតនិងភាពឯកជនទិន្នន័យ។ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃនេះខ្ញុំ និងគណៈកម្មាធិការរៀបចំ yIGF ទាំងអស់បានរៀបចំយ៉ាងសកម្ម និងបែងចែកភារកិច្ចសម្រាប់សមាជិកនីមួយៗព្រមទាំងអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីធានាថាកម្មវីធីនិងដំណើរការដោយរលូន។យើងបានជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីសម្រួលដល់ការចូលរួមរបស់ទស្សនិកជន ការធ្វើបទបង្ហាញរបស់ ការលេងហ្គែមកំសាន្ (ភូមិ yIGF Game) និង ការពិភាក្សាពីភាគីពាក់ព័ន្ធអំពីអ៊ីនធឺណិត នៅកម្ពុជា និងជំហានបន្ទាប់របស់ yIGF កម្ពុជា។ការរៀបចំកម្មវិធី ពីរថ្ងៃពេញ វាពិតជាមានការហត់នឿយ ប៉ុន្តែយើងបានសហការគ្នា និងចែករំលែកគំនិតរបស់យើងក្នុងអំឡុងពេលធ្វើការជាក្រុម និងទទួលបានចំណេះដឹងបន្ថែម។ យើងបានសិក្សាជាពិសេសអំពីបញ្ញាសិប្បនិមិត្តសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិតការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ ដើម្បីផ្តល់មតិស្ថាបនាសម្រាប់អ៊ីនធឺណិត ដែលមានសុវត្ថិភាពជាងមុនតាមរយៈវេទិកានេះ។ទន្ទឹមនឹងវេទិកានេះ ខ្ញុំមានឱកាសចូលរួមកម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិត ដែលនឹងរៀបចំនៅទីក្រុងក្យូតូ ប្រទេសជប៉ុន នៅថ្ងៃទី ៨ ដល់ ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ជាមួយនឹងអ្នកចូលរួមចំនួន ១២នាក់មកពីគណៈកម្មាធិការរៀបចំ yIGF កម្ពុជា ក្រោមប្រធានបទ \"អ៊ីនធឺណិត ដែលយើងចង់បាន - ការផ្តល់អំណាចដល់ប្រជាជនទាំងអស់ \'\'។កម្មវិធី អភិបាល​កិច្ច​អ៊ីនធឺណិត IGF ប្រចាំឆ្នាំលើកទី ១៨ នឹងអភិវឌ្ឍជុំវិញប្រធានបទរងដូចខាងក្រោម៖ AI និង​ការរួម​ចូល​ក្នុង​បច្ចេកវិទ្យា; ជៀសវាងការបែងចែកអ៊ីនធឺណិត ; សុវត្ថិភាពតាមអ៊ីនធឺណិតឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតនិងសុវត្ថិភាពលើអ៊ីនធឺណិត ; ការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និង​ភាព​ជឿទុក​ចិត្ត​តាម​ប្រព័ន្ធអនឡាញ; ការបែងចែកឌីជីថល និងការដាក់បញ្ចូល; អភិបាលកិច្ចឌីជីថលសកល និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ; សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាព; និងនិរន្តរភាព និងបរិស្ថាន។ទាំងនោះគឺជាប្រធានបទដែលខ្ញុំចង់ដឹងចង់ឃើញ ហើយចង់ស្តាប់ទស្សនៈ និងការយល់ដឹងបន្ថែមពីមនុស្សជុំវិញពិភពលោក។ប្រធានបទដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុតដែលខ្ញុំចង់ចូលរួមសម្រាប់ការពិភាក្សាកាន់តែស៊ីជម្រៅគឺ ឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតនិងសុវត្ថិភាពលើអ៊ីនធឺណិតការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងការជឿទុកចិត្ត អភិបាលកិច្ចឌីជីថលសកល និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាព និងនិរន្តរភាព និងបរិស្ថានតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ។ខ្ញុំទន្ទឹងរងចាំក្នុងការចូលរួមក្នុងវេទិកាសកលនេះនៅប្រទេសជប៉ុនក្នុងសប្តាហ៍ខាងមុខនេះ ហើយចែករំលែកជាមួយអ្នកអំពីបទពិសោធន៍របស់ខ្ញុំក៏ដូចជាចំណេះដឹងរបស់ខ្ញុំបន្ទាប់ពីបានចូលរួមក្នុងវេទិកានេះ។

ត្រលប់ទៅពិភពពិត៖ កម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក (APISG) ២០២៣ – ពីភីកសែលទៅមនុស្ស

បន្ទាប់ពីការចូលរួមកម្មវិធីអភិបាលកិច្ចអ៊ីនធឺណិតអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក (APSIG) ២០២០ តាមរយៈអនឡាញ ! ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា ដូចជាបានជាប់គាំងនៅក្នុងពិភពអនឡាញ  ដូច្នេះការឈានជើងចូលទៅក្នុងកម្មវិធី APISG ២០២៣ ដោយផ្ទាល់គឺដូចជាខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ លែងមានអេក្រង់ភ្លឹបភ្លែតៗទៀតហើយ មានមនុស្សពិតៗ និងការទំនាក់ទំនងរបស់គ្នាទៅបិញទៅមក។ ប្លក់របស់ហាំងឃាង បានបង្ហាញកម្មវិធីជាលក្ខណៈ ផ្លូវការហើយ ប៉ុន្តែសូម ខ្ញុំចែករំលែកចំណុចល្អ ៗ ពិសេសៗ មួយចំនួនរបស់ខ្ញុំ។ដំបូង យើង​មើល​ពី​ក្រោយ​វាំងនន​អ៊ីនធឺណិត។ ​វា​មិន​មែន​គ្រាន់​តែជា​វេទមន្ត​! យើងបានរៀនអំពី protocols ម៉ាស៊ីនមេ និងសូម្បីតែខ្សែកាបឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ ដែលវាហាក់បីដូចជាផ្លូវហាយវេឌីជីថលជាដើម។ ការមើលឃើញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលលាក់បាំងដែលបានភ្ជាប់យើងទាំងអស់គ្នា ភាសាស្ងប់ស្ងាត់នៅក្រោមរាល់ការចុច ធ្វើឱ្យខ្ញុំពេញចិត្តលើអ៊ីនធឺណិតកាន់តែច្រើន។បន្ទាប់​មក យើង​រៀនសូត្រអំពី​សុវត្ថិភាព​អ៊ីនធឺណិត។ នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថលនេះ ការការពារខ្លួនយើងតាមអ៊ីនធឺណិតគឺមានសារៈសំខាន់ដូចនៅពិភពខាងក្រៅដែរ។ អ្នកជំនាញបានបង្រៀនយើងអំពីឯកជនភាពទិន្នន័យ សុវត្ថិភាពអនឡាញ និងសូម្បីតែសុខុមាលភាពឌីជីថល។ វាជាការរំលឹកទាន់ពេលវេលាថាជីវិតអនឡាញរបស់យើងក៏សមនឹងទទួលបានការការពារផងដែរ។បន្ទាប់មក យើងបានមកកាន់ពិភពដ៏គួរឱ្យរំភើបនៃ ស្តង់ដារ World Wide Web Consortium (W3C) ។ ទាំងនេះគឺដូចជាឧបករណ៍ពិសេសដែលអាចធ្វើឱ្យគេហទំព័រកាន់តែប្រសើរឡើងសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា ជាពិសេសសម្រាប់ជនមានពិការភាព។ យើងបានឃើញការបង្ហាញផ្ទាល់អំពីរបៀបដែលពួកគាត់ធ្វើការ ការធ្វើឱ្យគេហទំព័រកាន់តែរលូន និងងាយស្រួលប្រើ។ នេះបង្ហាញខ្ញុំថាគេហទំព័រនៅកម្ពុជាអាចនឹងអស្ចារ្យដូចគេហទំព័រផ្សេងៗទៀត ប្រសិនបើយើងប្រើការអនុវត្តល្អបំផុតទាំងនេះ។ប៉ុន្តែ APISG មិនមែនជជែកតែតែបញ្ហារហូតនោះទេ។ យើងមានលំហាត់ដែលពោរពេញដោយភាពសប្បាយរីករាយ ការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិតក្នុងជីវិតពិត។ ស្រមៃថាការបោះជំហានចូលទៅក្នុងបុគ្គលផ្សេងៗគ្នា និងឈ្វេងយល់ពីទស្សនៈអ្នកដទៃ។ វាគឺជាការក្រើនរំលឹកដ៏មានអានុភាពថា ការសហការ និងការយោគយល់គ្នា គឺជាគន្លឹះសម្រាប់អនាគតរបស់អ៊ីនធឺណិត ទោះបីជាយើងមិនយល់ស្របក៏ដោយ។ហើយតើយើងអាចបំភ្លេចព្រឹត្តិការណ៍សង្គមបានដោយរបៀបណា? ការពោរពេញទៅដោយថាមពលនៃ របាំទាហ្វីលីពីន (ត្រឹមត្រូវ អ្នកមិនបានអានច្រលំនោះទេ!) ការចែករំលែកវប្បធម៌ដ៏កក់ក្តៅការទទួលដ៏រួសរាយរាក់ទាក់ ម្ហូបហ្វីលីពីនដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ទាំងអស់បានរំឭកយើងថា អ៊ីនធឺណិតគឺជាការភ្ជាប់រវាងមនុស្ស និងវប្បធម៌។ នេះគឺជាកម្មវិធីជប់លៀងសកល!APISG ២០២៣ មិនមែនគ្រាន់តែជាសន្និសីទមួយប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជាការភ្ញាក់ដឹងខ្លួនឡើងវិញ។ វាបង្ហាញខ្ញុំពីថាមពលនៃការតភ្ជាប់របស់មនុស្សក្នុងការរៀបចំអនាគតរបស់អ៊ីនធឺណិត។ ខ្ញុំ​ចាកចេញ​មិន​ត្រឹម​តែ​មាន​ចំណេះដឹង​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ដោយ​ក្តីសង្ឃឹម និង​សុទិដ្ឋិនិយម។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាអេក្រង់ទៀតទេ វា​ជា​បង្អួច​សម្រាប់​អនាគត​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​សហការ ការ​យល់​ដឹង។ ឥឡូវនេះ សូមរក្សាសន្ទុះនោះបន្ត ហើយបង្កើតអ៊ីនធឺណិតដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពល្អបំផុតរបស់យើង – ភាពចម្រុះ ទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក និងមានការវិវឌ្ឍឥតឈប់ឈរ។